بلاگ
آموزش ساخت جمله به کودک
تکنیک «واژست» در گفتاردرمانی؛ پلی میان واژه و حرکت
اگر فرزندت هنوز نمیتواند عبارتهای دوکلمهای مثل «بابا رفت» یا «توپ بده» را بگوید، اصلاً نگران نباش.
در کلینیک یلدا همیشه به والدین میگویم:
👂 «کودک قبل از اینکه بتواند دو کلمه را با هم بگوید، باید واژههای متنوعی در ذهنش داشته باشد و بداند چطور از بدنش برای ارتباط استفاده کند.»
روش ساده و مؤثری که به این یادگیری کمک میکند، تکنیک واژست (واژه + ژست) است.
در این مقاله توضیح میدهم واژست دقیقاً چیست، چطور عمل میکند، و چگونه میتوانی در خانه بهراحتی آن را اجرا کنی.
واژست یعنی چه؟
واژست یعنی ترکیب کردن واژه (کلمه) با ژست (حرکت دست یا بدن).
وقتی کودک واژهای را همراه با ژست میبیند، مغزش دو مسیر یادگیری را همزمان فعال میکند:
- مسیر گفتاری برای یادگیری واژه
- مسیر حرکتی برای درک معنا
این تلفیق باعث میشود ارتباط عمیقتری بین «معنا» و «کلمه» در ذهن کودک شکل بگیرد.
به همین دلیل ما در گفتاردرمانی از واژست برای آموزش عبارات دوکلمهای و جملات ساده استفاده میکنیم.
چرا تکنیک واژست مؤثر است؟
در مغز کودک شبکههای حرکتی و زبانی بسیار نزدیک به هم هستند.
وقتی همزمان حرکت و واژه را تجربه میکند، مغز او تصویری واضحتر از مفهوم میسازد.
مثلاً وقتی تو میگویی «توپ بده» و همزمان حرکت دست بهسمت جلو را انجام میدهی،
کودک فقط واژه را نمیشنود — بلکه «عمل دادن» را با تمام بدنش حس میکند.
در تجربهی من در کلینیک یلدا، بسیاری از کودکان که مدتی در مرحلهی قبل از جملهسازی مانده بودند، با تمرین واژست در مدت کوتاهی توانستند به گفتار ترکیبی برسند.
مرحله اول: پیشنیاز اجرای واژست
قبل از شروع، مطمئن شو که کودک حداقل ۵۰ واژهی بیانی و متنوع بلد است —
یعنی میتواند با کلماتی مثل «مامان»، «بده»، «توپ»، «بپر» یا «آب» منظور خودش را برساند.
اگر هنوز در این مرحله نیست، فعلاً تمرکز را روی گسترش دایرهی واژگان بگذار.
چون واژست زمانی جواب میدهد که کودک بتواند معنای پایهی کلمات را درک و بازگو کند.
مرحله دوم: شروع با عبارتهای ساده
از ترکیبهای روزمره شروع کن.
مثلاً:
- توپ بده 🟢
- بابا رفت 🚶♂️
- من نه 🙅♀️
- بیا اینجا 👋
در هر جمله، یک واژه را بگو و همزمان ژست مرتبط را نشان بده.
برای «بده»، دستت را جلو بیاور. برای «رفت»، حرکت رفتن را با بدن نشان بده.
تکرار این کار، باعث میشود کودک یاد بگیرد کلمه و حرکت ارتباط دارند، و خودش هم بهتدریج همان حرکت را با گفتار ترکیب کند.
مرحله سوم: تقلید تدریجی کودک
در هفتههای اول ممکن است فقط ژست را تقلید کند و هنوز کلمه را نگوید —
اشتباه نکن! این دقیقاً یعنی مغزش دارد مسیر را درست میسازد.
در تجربهی من، کودکی بود که سه هفته فقط با ژست جواب میداد.
اما در هفته چهارم، ناگهان گفت: «توپ بده!»
همین نشانهی رشد گفتار با اتصال هماهنگ حرکت و واژه است.
مرحله چهارم: گسترش واژست به جمله و بازی
وقتی کودک چند ترکیب را یاد گرفت، میتوانی واژست را در بازیها استفاده کنی:
- هنگام بازی با ماشین بگو: «ماشین بره» و حرکتش بده.
- وقتی حیوانات را بازی میکنید بگو: «سگ بخواب» و حالت خوابیدن را نشان بده.
- در زمان حمام یا تغذیه بگو: «آب بده»، «پا شست» و همزمان ژست بازیگوشی انجام بده.
هرچه محیط طبیعیتر و پرهیجانتر باشد، اتصال مغزی میان گفتار و معنی محکمتر میشود.
اشتباهات رایج والدین در استفاده از واژست
❌ اجرای خشک و مکانیکی بدون هیجان
❌ گفتن جمله بدون ژست همزمان
❌ فشار روی کودک برای تکرار فوری کلمه
❌ تغییر مداوم حرکتها بدون ثبات
✅ واژست باید پر از حس، خنده و لذت باشد.
کودک باید احساس کند این یک بازی است، نه تمرین گفتار.
تجربهی بالینی از کلینیک یلدا
کودک سهسالهای داشتم که فقط واژههای تکی میگفت و به هیچوجه حاضر نبود دو واژه را ترکیب کند.
وقتی تکنیک واژست را وارد جلسات کردیم، ابتدا فقط با حرکات شرکت میکرد.
ولی بعد از یک ماه، مادرش با ذوق گفت:
«دکتر قاسمی، دیشب گفت مامان بده! برای اولین بار جمله گفت!»
این لحظه دقیقاً نتیجهی فعال شدن دو کانال یادگیری — زبانی و حرکتی — بود.
نکات مهم برای اجرای روزانه
💬 روزی فقط ۵ تا ۱۰ دقیقه تمرین کافی است.
🌞 در مکانهای واقعی انجام بده؛ موقع غذا خوردن، لباس پوشیدن یا بازی.
🎨 از چهره و هیجان استفاده کن — کودک از احساساتت یاد میگیرد.
اگر این اصل ساده را رعایت کنی، در کمتر از چند هفته نشانههای رشد گفتار کاملاً قابل مشاهده است.
اگر هنوز تغییری نمیبینی
گاهی کودکان نیاز به زمان بیشتری دارند تا مغزشان ارتباط واژه + ژست را تثبیت کند.
در چنین مواقعی، ناامید نشو — فقط محیط را پایدار، آرام و بازیمحور حفظ کن.
اگر بیش از چند ماه پیشرفتی ندیدی، حتماً با گفتاردرمانگر مشورت کن تا نوع ترجیحات حسی و سبک یادگیری کودک دقیقتر بررسی شود.
جمعبندی
تکنیک واژست ساده است اما قدرتی شگفتانگیز دارد.
با ترکیب واژه و حرکت، مغز کودک در دو مسیر یادگیری فعال میشود و جملهسازی سریعتر شکل میگیرد.
بهعنوان پدر یا مادر، تو قهرمان اصلی این آموزش در خانهای.
